Sociaal gedrag

Het onderlinge gedrag van Przewalski paarden in een harem is sterk gesynchroniseerd. Ze grazen en rusten op dezelfde tijd. Als enkele paarden elkaar beginnen te beknabbelen volgt de rest. Het spelen van de veulens is aanstekelijk net als het rollen van de oudere paarden. Wederzijdse huidverzorging is belangrijk. Ze schuren zich graag aan rotsen of struiken of rollen op zanderige plekken, maar op de rug kunnen ze zichzelf moeilijk krabben. Daar hebben ze groepsgenoten voor nodig. Ze gaan dan kop aan staart staan en beknabbelen elkaars huid. Dit wederzijdse verzorgingsgedrag versterkt de onderlinge banden en heeft tevens een functie om de spanning in de groep te verminderen.

Heel belangrijk voor het reguleren van de sociale kontakten is de dominantie hiërarchie in de groep. Als de onderlinge hiërarchie uitgevochten is weet ieder paard zijn plaats, waardoor er minder agressie is en de groep vredig met elkaar kan leven. Onderlinge gevechten kosten veel energie en de kans op verwondingen is groot. In het wild heeft ieder dier veel energie nodig om te overleven. Verwondingen zijn een bron van besmetting met parasieten en ontstekingen zijn gevaarlijk. De hengst is meestal het meest dominante, dan volgen de merries en daarna de jongere paarden. De oudere en agressiefste merries staan het hoogst in rangorde. De hengst toont zijn dominantie door de merries op te drijven. Dat doet hij met zijn oren in de nek en door zijn hals al galopperend met een slangachtige beweging dicht langs te grond heen en weer te bewegen. De merries regelen conflicten door de oren in de nek te leggen en anderen te dreigen met bijten of slaan met de achterbenen.

De Przewalski paarden in Hustai Nationaal Park zijn minder agressief dan hun soortgenoten in gevangenschap. Er is veel ruimte om elkaar te ontwijken. Jonge hengsten die door hun vader uit de groep gejaagd worden kunnen uit het zicht van de familiegroep verdwijnen. Op deze manier voorkomen ze herhaling van agressie van vader. In dierentuinen kunnen ze niet wegvluchten.

Haremhengsten markeren de urine van merries met hun eigen urine. Op deze manier ruiken ze wanneer een merrie hengstig is en maken ze duidelijk dat deze merries bij hem horen. Mesthopen hebben een andere functie. Nu er steeds meer vrijlevende Przewalski paarden groepen zijn in Hustai Nationaal Park neemt het aantal mesthopen langs veel gebruikte trekroutes toe. Op deze mesthopen markeren hengsten met mest hun aanwezigheid ten opzichte van andere hengsten. De langstrekkende hengsten inspecteren deze mesthopen op een geritualiseerde manier. Ze snuiven de lucht van de mest op, stappen erover heen, deponeren hun eigen mest er bovenop en snuiven hun eigen geurvlag op. Op deze manier informeren hengsten zichzelf of andere hengsten net gepasseerd zijn of al een tijd geleden. Deze mesthopen hebben een belangrijke sociale functie in het verkeer tussen de groepen onderling en dienen eveneens als orientatiepunten in de gebied.

Als er ontmoetingen plaatsvinden tussen haremhengsten dan verlopen deze ook op een geritualiseerde manier. De hengsten stuiven op elkaar af. Eenmaal in de buurt benaderen ze elkaar met gebogen nek en snuiven neuzen. Meestal ontlokt dat een schreeuw en een van beiden slaat uit met een voorbeen. Daarna ruiken ze aan elkaars genitaliën en snuiven aan elkaars neus. Als de ontmoeting uitloopt op een gevecht steigeren de hengsten en slaan met hun voorbenen. Dat wordt gevolgd door het bijten van elkaar in de flanken en benen tot de sterkere hengst de zwakkere wegjaagt en terugkeert naar zijn merries. Meestal escaleert een ontmoeting tussen haremhengsten niet tot een gevecht. Dat gebeurt wel bij een ontmoeting tussen een haremhengst en een oudere vrijgezellen hengst. Een dergelijk gevecht is zeer agressief en heeft vaak verwondingen tot gevolg. In de vele ontmoetingen leren de hengsten elkaars kracht kennen. Op basis hiervan weten ze van elkaar wie ze uit de weg moeten gaan en met wie ze de confrontatie aandurven als het om water of merries gaat.